Da li imate preko 18 godina?

Institucionalne biljke: jedan mogući herbarijum

Pokušaj da se katalogizuje i objedini flora velelepnih i manje grandioznih enterijera. Istovremeno, pokušaj da se ove biljne vrste poetizuju u onoj meri u kojoj to zaslužuju.

Predstavljamo katalog – otvorenu kolekciju biljaka koje su vremenom spontano postale podrazumevajući deo enterijera javnih institucija, skoro pa javno zelenilo u zatvorenom.

Čini se da postoji prećutni dogovor prema kom u bolnicama, školama, poštama, bankama, zapravo – u raznovrsnim šalter-salama i javnim prostorima – biljke, takođe javne, zauzimaju značajno mesto. Nije moguće proniknuti u istorijat ovog fenomena budući da nije lako pronaći konkretnu sponu sa društvenim ili kulturnim prostorom u kojem se tako snažno javlja, kao što je to slučaj sa post-socijalističkim pejzažom; moglo bi se reći da je u pitanju spontani napor da se ovi prostori, veoma naseljeni u toku radnog vremena, pretvore u tople enterijere – kako bi se prikrila njihova sterilna funkcionalnost. Tokom izložbe Plameni pozdravi (reprezentativni portret detinjstva u socijalističkoj Jugoslaviji, 2015) u Muzeju Jugoslavije, instalacija Ane Adamović pod nazivom “46 saksija sa biljkama” upravo je simbolički i doslovno tematizovala biljke u institucijama, prevashodno školama, koje su neodvojivi deo odrstanja u SFRJ, a to su nastavile da budu i nakon raspada zemlje. Ove biljke bile su fokus i serije fotografija hrvatske umetnice Tajči Čekade (Biljni svijet u hrvatskim javnim ustanovama, 2017).

Da bismo pripitomili šalter-sale i čekaonice, mi ih gotovo pretvaramo u male ekosisteme.

Prostori-giganti, poput Sava centra – koji načelno nisu institucije, ali kao takve nastupaju – imaju čitav pogon koji je zadužen za bavljenje biljkama duž oronulih i svetlucavih hodnika. Sunce pada na plavi itison, spušta se niz prozore propale od vlage i uvlači u desetine saksija i/ili zemljanih površina koje čine Sava centar toplijim, pristupačnim objektom. U maloj prostoriji na prvom spratu, iznad restorana, ukrašenoj “Marlboro” i “Coca-Cola” nalepnicama iz 80-ih, nalaze se potrepštine – rezervne saksije, crevo, zemlja, posude za zalivanje. Ovo je (osim uvida u prostorije tetkica u školama) jedan od retkih ćoškova u kojima je moguće zaista se informisati o čuvarima biljaka.

Škole i fakulteti predstavljaju specifično skladište brojnih života o kojima neko vidno brine decenijama; uglavnom te drage tetkice ili posvećeni domari, zaposleni ogromnim površinama koje treba očistiti, na kraju radnog vremena brižno proveravaju da li treba zategnuti tanki konopac oko neposlušnih listova. Te biljke nisu uslovnost institucije, one su njena nuspojava.

Najveći fikus  odgajan u enterijeru u Srbiji, pa i na Balkanu, nalazi se u Domu kulture Čačak, a radi se o jedinstvenom primerku biljke koja je opstala i neočekivano se razvila u unutrašnjosti jedne ustanove. Ovaj fikus (Ficus elastica decora) je izuzetan primer toga kako jedna četrdesetosmogodišnja dekorativna biljka može da postane zaštićeno dobro (prirodno dobro III kategorije). U Čačku se takođe nalazi nekadašnja robna kuća “Partizanka”, poslednje delo Dragiše Brašovana, a danas dom radnjama koje preprodaju kineske prozivode; međutim, osim originalnih vrata toaleta, u samom vrhu ovog objekta – opet, nekada praktično potrošačke institucije – opstala je još jedna tradicija: nekoliko biljaka u saksijama stoji na vrhu uskog spiralnog stepeništa. To je ujedno i jedini prostor u koji dopire direktna sunčeva svetlost na čitavom spratu, centralno, poput kupole, postavljenom iznad paravana koji dele pristupačne plastične sitnice.

Kao po nekom pravilu, možemo biti sigurni da ćemo pojedine biljne vrste zateći u mermernom holu pošte, u čekaonici dispanzera, u svečanoj sali doma kulture, u monumentalnom ulazu doma vojske, u memljivom arhivu nekog zavoda, u pustoj biblioteci mesne zajednice, u kabinetu srednje stručne škole, u hodniku vrtića, u opštinskoj šalter-sali, u prenatrpanim kancelarijama javnih službi… Često stare i po više decenija i prašnjave, čini nam se da su oduvek tu, stalni dekor za naše svakodnevne drame unutar institucija sistema.

 “Hajde da kupimo neke biljke za kuću, ali nemoj one soc.”

Možda je stoga ovaj skup biljnih vrsta – pažljivo posmatran godinama, a zatim sakupljen u herbarijumu – izdvojen upravo po tom jednom kriterijumu – po izdržljivosti biljke, odnosno po sposobnosti da preživi i kada je službenici/ tetkice/ čistačice/ domari potpuno zaborave, te da nastavi da postoji bez nege i u nepodnošljivo tesnoj saksiji.

U ulazima, holovima, čekaonicama, frekventnim salama ili ustajalim sobama ove biljke tiho životare neprimetne, zapuštene, baš kao i prostori socijalne infrastrukture u kojima obitavaju; zajedno oni čine poetičnu sliku sporog propadanja svačijeg koje je ničije.

Naposletku, zanimljivo je pomenuti i kako vaninstitucionalni prostori dobijaju specifičan kredibilitet prisvajanjem ovog biljnog protokola – hoteli, apoteke (koje pak mogu biti i državne), izlozi (poput krojačevog kaktusa u 29. novembra ili šiblja koje prkosno popunjava odavno prazan lokal u Mutapovoj ulici) usvajaju neki oblik institucije time što se čvrsto drže svojih biljaka koje poslušno opstaju i u nedostatku boljih uslova. Paradoksalno, u nekim od tih prostora upravo biljke deluju podjednako dugovečno i podjednako stameno kao i lamperije, stolnjaci, escajg. Svedoci prolaska vremena, privatizacije i društvenog protoka.

Biljke sakupljale: Sara Dević, Martina Mitrović / Dizajn herbarijuma: Martina Mitrović

Lajkuj:

Ostavite komentar:

Slični članci: